Ongehoord 1940 - 1945 - Amusement en propaganda tijdens de bezetting
4 Cabaret De Watergeus van Radio Oranje
AuteurPeter de Ruiter
VertellerPeter de Ruiter
ISBN9789492025425
Duur2 uur
Verschenenmei 2021
Over het luisterboek
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zendt vanuit Londen Radio Oranje uit, de omroep van de Nederlandse regering in ballingschap. Deze zender wil de Nederlander die gebukt gaat onder de bezetting, moed inpraten. Dat gaat allemaal heel voorzichtig, voornamelijk omdat men in Londen niet zo goed weet wat er in het vaderland speelt.
In 1941 en 1942 wordt op Radio Oranje ter verstrooiing ook een cabaretprogramma gemaakt onder de naam De Watergeus. Vanzelfsprekend worden in dat programma de Duitsers en de NSB's over de hekel gehaald.
In Nederland zelf zendt op dat moment onder toezicht van de bezetter de Nederlandse Omroep uit. Die wil tegenwicht bieden tegen de kritiek van Radio Oranje en de spot van De Watergeus en komt met het Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter. Paulus de Ruiter is een pseudoniem van Jacques van Tol, een rond de oorlog vermaarde liedjesschrijver en een van de drijvende krachten achter dit cabaret.
Radio Oranje en Paulus de Ruiter spelen pingpong in het beschimpen van elkaars liedjes en conferences. Als de één een spotlied uitzendt over NSB'ers die in de Duitse heilstaat geloven, maakt de ander daar weer een persiflage op. Je kunt het horen in dit vierde deel van het luisterboek Ongehoord.
Dit vierde deel gaat geheel over Radio Oranje en De Watergeus. Wil je meer horen over deze broeinesten van radiopropaganda tijdens de Tweede Wereldoorlog, luister dan naar de podcast over verzetszanger Peter Siers bij Luisterdoc. Zie www.petersiers.nl
1 Tune en aankondiging: De Watergeus vaart
Het begin van de allereerste uitzending van Cabaret De Watergeus is een historisch moment. De naam is ontleend aan de Watergeuzen, die tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) de Spaanse bezetters van de Lage Landen bevechten en wegens hun uiterlijke armoede aan het Spaanse hof spottend met het Franse woord 'gueux' worden aangeduid: bedelaars. Prompt adopteren de verzetsstrijders dat woord als erenaam.
2 Louis Davids: De kleine man
2a Jaap Sikkema: De kleine man
De kleine man is ooit het lijflied van de in 1939 aan astma gestorven Louis Davids. Het krijgt tijdens de bezetting twee geheel nieuwe verschijningsvormen. Het Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter verbastert hem tot 'die uitgekookte, gaargestookte, vette jodenman', die vóór de oorlog zo'n genoeglijk leven had geleid. Van deze versie is geen opname bewaard gebleven.
Bij Cabaret De Watergeus verandert De kleine man in Anton Mussert, de leider van de NSB, die inderdaad klein van gestalte is. Mussert kan het goed kan vinden met Adolf Hitler en diens mank lopende plaatsvervanger in Nederland, Rijkscommissaris Arthur Seyss- Inquart, die in de volksmond 'zes en een kwart' wordt genoemd.
3 Jetje van Oranje (Jetty Paerl): Lied van De Watergeus
Luister naar het opbeurende herkenningslied van Cabaret De Watergeus, inclusief de heimelijke strijdkreet 'OZO', die in bezet Nederland betekende: Oranje Zal Overwinnen.
4 Jaap Sikkema en ensemble: Oh, dat was een schrik voor de Duce
Het gebied rondom de Middellandse Zee is 'mare nostrum' (onze zee), aldus de Italiaanse dictator Benito Mussolini (bijgenaamd de Duce). Omdat Afrika en Griekenland ook aan de Middellandse Zee grenzen, meent hij het recht te hebben op een invasie van die gebieden. Eind 1940 beginnen zijn kansen echter te keren. Zijn legers worden door de Grieken het land uitgejaagd, terwijl ze in Afrika worden belaagd door de Engelsen onder leiding van bevelhebber Archibald Wavell. Er is dan genoeg reden om een lange neus tegen Mussolini te maken.
5 Jaap Sikkema: Het gaat heel goed, meneer de leider
In dit lied ontvangt Anton Mussert de laatste rapportages van de vele organisaties die in bezet Nederland naar Duits model zijn opgericht. Volgens alle berichten verloopt de introductie van het nazigedachtegoed uitermate voorspoedig, al wordt dat gelogenstraft door de kanttekeningen die de leiders van die organisaties erbij maken.
In 1941 en 1942 wordt op Radio Oranje ter verstrooiing ook een cabaretprogramma gemaakt onder de naam De Watergeus. Vanzelfsprekend worden in dat programma de Duitsers en de NSB's over de hekel gehaald.
In Nederland zelf zendt op dat moment onder toezicht van de bezetter de Nederlandse Omroep uit. Die wil tegenwicht bieden tegen de kritiek van Radio Oranje en de spot van De Watergeus en komt met het Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter. Paulus de Ruiter is een pseudoniem van Jacques van Tol, een rond de oorlog vermaarde liedjesschrijver en een van de drijvende krachten achter dit cabaret.
Radio Oranje en Paulus de Ruiter spelen pingpong in het beschimpen van elkaars liedjes en conferences. Als de één een spotlied uitzendt over NSB'ers die in de Duitse heilstaat geloven, maakt de ander daar weer een persiflage op. Je kunt het horen in dit vierde deel van het luisterboek Ongehoord.
Dit vierde deel gaat geheel over Radio Oranje en De Watergeus. Wil je meer horen over deze broeinesten van radiopropaganda tijdens de Tweede Wereldoorlog, luister dan naar de podcast over verzetszanger Peter Siers bij Luisterdoc. Zie www.petersiers.nl
1 Tune en aankondiging: De Watergeus vaart
Het begin van de allereerste uitzending van Cabaret De Watergeus is een historisch moment. De naam is ontleend aan de Watergeuzen, die tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) de Spaanse bezetters van de Lage Landen bevechten en wegens hun uiterlijke armoede aan het Spaanse hof spottend met het Franse woord 'gueux' worden aangeduid: bedelaars. Prompt adopteren de verzetsstrijders dat woord als erenaam.
2 Louis Davids: De kleine man
2a Jaap Sikkema: De kleine man
De kleine man is ooit het lijflied van de in 1939 aan astma gestorven Louis Davids. Het krijgt tijdens de bezetting twee geheel nieuwe verschijningsvormen. Het Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter verbastert hem tot 'die uitgekookte, gaargestookte, vette jodenman', die vóór de oorlog zo'n genoeglijk leven had geleid. Van deze versie is geen opname bewaard gebleven.
Bij Cabaret De Watergeus verandert De kleine man in Anton Mussert, de leider van de NSB, die inderdaad klein van gestalte is. Mussert kan het goed kan vinden met Adolf Hitler en diens mank lopende plaatsvervanger in Nederland, Rijkscommissaris Arthur Seyss- Inquart, die in de volksmond 'zes en een kwart' wordt genoemd.
3 Jetje van Oranje (Jetty Paerl): Lied van De Watergeus
Luister naar het opbeurende herkenningslied van Cabaret De Watergeus, inclusief de heimelijke strijdkreet 'OZO', die in bezet Nederland betekende: Oranje Zal Overwinnen.
4 Jaap Sikkema en ensemble: Oh, dat was een schrik voor de Duce
Het gebied rondom de Middellandse Zee is 'mare nostrum' (onze zee), aldus de Italiaanse dictator Benito Mussolini (bijgenaamd de Duce). Omdat Afrika en Griekenland ook aan de Middellandse Zee grenzen, meent hij het recht te hebben op een invasie van die gebieden. Eind 1940 beginnen zijn kansen echter te keren. Zijn legers worden door de Grieken het land uitgejaagd, terwijl ze in Afrika worden belaagd door de Engelsen onder leiding van bevelhebber Archibald Wavell. Er is dan genoeg reden om een lange neus tegen Mussolini te maken.
5 Jaap Sikkema: Het gaat heel goed, meneer de leider
In dit lied ontvangt Anton Mussert de laatste rapportages van de vele organisaties die in bezet Nederland naar Duits model zijn opgericht. Volgens alle berichten verloopt de introductie van het nazigedachtegoed uitermate voorspoedig, al wordt dat gelogenstraft door de kanttekeningen die de leiders van die organisaties erbij maken.
